اصل هر لفظ را روشن مىكند ، اگر چه اين روش بررسى تركيب و هيئت جمله‌ها را نيز در بر دارد كه شامل لغت ، نحو ، صرف ، حجت و قراءات مىشود . مفسر با استفاده از علوم فوق ، به بررسى نص و آيات قرآنى مىپردازد . تأثير و نقش فراوان ادبيات در ميان ساير علوم انگيزه‌اى شده است تا بسيارى از ارباب ادب ، قرآن را از اين زاويه مورد بررسى قرار داده و آيات را با اين شيوه تفسير كنند . مبتكر و مبدع اين فن اگر چه خود پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و على عليه السّلام بوده‌اند ، اما نخستين كسى كه در مكه به شكل رسمى اين شيوه را آغاز كرد « ابن عباس » ( متوفاى 62 ق ) شاگرد حضرت على عليه السّلام بود كه به اشعار عرب جاهلى و تمثيل‌هاى آنان تمسك مىنمود . سيوطى در اين باره مىنويسد : نافع بن ازرق و نجدة بن عويمى از ابن عباس ، تفسير آياتى از قرآن كريم را درخواست كردند و شرط كردند كه براى مفاهيم آن به كلام عرب استشهاد كند ، ابن عباس نيز مطابق شرط آنها قرآن را تفسير نمود . « 1 » مفسر لغوى با اين شيوه ، قبل از هر چيز به توضيح و شرح معانى گوناگون هر لغت پرداخته ، سپس به جنبه‌هاى ديگر مباحث لغوى ؛ مانند تركيب جمله‌ها ، مفردات ، مجازات و غرائب قرآن مىپردازد . براساس توسعه و گسترش مباحث لغوى ، تفسير لغوى قرآن به چند نوع تقسيم شده و در هر زمينه دانشمندانى به تأليف اين گونه تفاسير دست يازيده‌اند كه عناوين آنها عبارت است از : « مجاز القرآن » ، « غريب القرآن » ، « معانى القرآن » ، « مفردات القرآن » و « مشكل القرآن » . منظور از « مجاز القرآن » ، همان تتبع و به دست آوردن معناى لغوى كلمات قرآن است ، اگر چه ممكن است از صرف يا نحو ، و يا حتى معانى بيان نيز بحث كند . بنابراين ، منظور از مجاز قرآن ، معناى مجازى در مقابل حقيقى يا تنها مسائل بيانى قرآن نيست ، بلكه به معناى اعم است كه شامل اينها نيز مىشود .

--> ( 1 ) الاتقان ، ج 2 / 68 . بروكلمان در كتاب تاريخ ادب عرب ، ج 4 / 8 ، ادعا كرده است كه نسخه‌اى از اين تفسير ، با نام « غريب القرآن » از ابن عباس در كتابخانهء برلين موجود است . اين گرايش را مىتوان در كتاب التفسير و مناهجه و النص و تفسيره ، دكتر سيد احمد عبد الغفار ، جستجو نمود .